ჩემი ქალიშვილის, ლაურას, დაკრძალვა ჩემი ცხოვრების ყველაზე მძიმე დღე იყო.
ეკლესია სავსე იყო — თანამშრომლები, მეზობლები, შორეული ნათესავები და უცნობები, რომელთა სახეებსაც ძლივს ვცნობდი, ყველანი მისი გლოვისთვის შეიკრიბნენ. საკურთხეველთან თეთრი და ვარდისფერი ყვავილები იყო გადაჭედილი; მათი ტკბილი სურნელი მძიმე ჰაერში ტრიალებდა. მაღალი ბრინჯაოს სანთლებით ციმციმებდა ალი და უძველეს ქვის კედლებზე არამდგრად სინათლეს აფენდა. სადღაც ამ ყველაფრის უკან ორღანი ნელა უკრავდა სამგლოვიარო ჰიმნს, რომელიც უკვე ზედმეტად ბევრჯერ მქონდა მოსმენილი.

და მაინც, ამდენ ხალხში თავი არასდროს მიგრძვნია ასე მარტო.
დახურულ კუბოსთან ცოტა მოშორებით ვიდექი, ხელები უძლურად ჩამომეშვა გვერდებზე. გაპრიალებულ ხეს შევყურებდი, თითქოს საკმარისად დაჟინებული მზერა მას გახსნიდა და ერთხელ კიდევ მომასმენინებდა მის ხმას. ერთხელ მაინც. იმდენ ხანს, რომ ეთქვა: „მამა, ყველაფერი კარგადაა. შეცდომაა. რაღაც არასწორად მოხდა.“
მაგრამ კუბოებს შეცდომა არ მოსდით, სიკვდილი კი ვაჭრობას არ ეშვება.
ლაურა ჩემი მთელი სამყარო იყო. ის იყო მიზეზი, რის გამოც ვაგრძელებდი ცხოვრებას, როცა ყველაფერი დანარჩენი დაინგრა. როცა მისი დედა გარდაიცვალა, სახლი ცარიელ ნაჭუჭად იქცა. ყოველი ოთახი ექოდ ისმოდა. საწოლი ზედმეტად ფართო და ცივი ჩანდა. იმ პირველ ღამეს ჩემს პატარა გოგოს ვუყურებდი, როგორ ტიროდა და იძინებდა, როგორ უცახცახებდა პატარა მხრები საბნის ქვეშ, და ჩუმად დავუდე პირობა — მასაც და, თუ ვინმე უსმენდა, იმ ძალასაც, რომელიც იქ, სადღაც, იქნებოდა — რომ ყველაფრის ფასად დავიცავდი.
და დავიცავი კიდეც.
ერთად გავზარდე. თავიდან მოუხერხებლად, მერე კი იმ მტკიცე ერთგულებით, რომელიც მხოლოდ დაქვრივებულ მამას ესმის. ორი სამსახური მქონდა, ზოგჯერ სამიც, რომ მისთვის ყველა შანსი მიმეცა. თმის ნაწნავების გაკეთებაც ვისწავლე, საშინლად ცუდად გამომდიოდა, ვაფუჭებდი იმდენ სადილს, რომ ვეღარ ვითვლი, და ღამით გვიანობამდე ვეხმარებოდი საშინაო დავალებებში, რომლებიც თავადაც ძლივს მესმოდა. იმ დღეს, როცა უნივერსიტეტში მიიღეს, მარტო სამზარეულოში ვტიროდი. იმ დღეს, როცა დაამთავრა, ხელები მეწვოდა ტაშისგან და მისი სახელი იმდენჯერ დავიძახე, ხმა ჩამიწყდა.
მისი ცხოვრების ყველა მნიშვნელოვან დღეს იქ ვიყავი.
და იქ ვიყავი იმ დღესაც, როცა მან დანიელი გამაცნო.
კუბოს გვერდით მდგომსაც კი, ჩემი ფიქრები მასზე მივიდა და გლოვითა და წყენით ყელი შემეკრა. დანიელი წინა რიგებთან იდგა, იდეალურად შეკერილ შავ კოსტიუმში, თითოეული თმა თავის ადგილზე ეწყო, სახეზე კი კეთილშობილი ტანჯვის გამომეტყველება ჰქონდა ჩამოსხმული. ხალხი მისკენ მიდიოდა, სახელოს ეფერებოდა, ხელს ართმევდა, ჩურჩულით უთანაგრძნობდა, თითქოს სწორედ ის ყოფილიყო ყველაზე დიდი მსხვერპლი.
მას თავისი როლი უნაკლოდ შეუსრულებია.
ხანდახან სამეზობლოს ხანდაზმული ქალები ჩემკენაც გამოიხედავდნენ, თითქოს გაახსენდებოდათ, რომ ლაურას მამა ვიყავი, მერე კი ისევ დანიელისკენ მიბრუნდებოდნენ — თითქოს მის სევდიან ელეგანტურობაში იზიდავდა რაღაც. ვუყურებდი ამ ჩუმ თეატრს — დახრილ თავებს, თანაგრძნობით სავსე მზერებს, რბილ ხმებს, რომლებიც ამბობდნენ: „რა ტრაგედიაა“ და „ის ძალიან ახალგაზრდა იყო“ — და რაღაც ჩემში იკუმშებოდა. არა იმიტომ, რომ ტკივილი ვერ გაიზომება, არამედ იმიტომ, რომ ზუსტად ვიცოდი, რა იმალებოდა მის ფრთხილად კონტროლირებულ ნიღბის უკან.
მთელი მსახურების განმავლობაში დანიელს თითქმის არ გავუგონივარ. მისი მზერა ისე ჩაუვლიდა ჩემსას, თითქოს ოთახში კიდევ ერთი ნივთი ვყოფილიყავი. იმ მცირედ დროსაც კი, როცა თვალები შეგვეჩეხებოდა, იქ სითბო არ ჩანდა. პირიქით, მისი გამომეტყველება მკაცრდებოდა, თითქოს ჩემი იქ ყოფნა აღიზიანებდა იმ დღესაც კი, როცა ლაურას ვკრძალავდით მიწაში.
მღვდელი რწმენაზე, მარადიულ სიმშვიდეზე და ლაურას „სახლში დაბრუნებაზე“ საუბრობდა. მე მხოლოდ ფრაგმენტებს ვისმენდი. ფიქრები მუდმივად უკან მიბრუნდებოდა — მის პირველ ველოსიპედზე, იმ დღეს, როცა ხიდან ჩამოვარდა და მკლავი მოიტეხა, იმ ხანგრძლივ ქარიან ღამეზე, როცა ერთად ფხიზლობდით, რადგან ჭექა-ქუხილის ეშინოდა. როცა მღვდელმა კუბოზე ნაკურთხი წყალი აპკურა და წვეთები ხეზე ჩამოიღვარა, მეგონა, ჩემს ცხოვრებაში დარჩენილი უკანასკნელი ნაწილიც წყალს მიჰქონდა.
როცა ცერემონია დასრულდა, ხალხი ნელ-ნელა დაიშალა. ზოგიერთი ჩერდებოდა, მხარზე ხელს მიდებდა და ჩვეულ სიტყვებს მეუბნებოდა — „ძლიერად იყავი, ანტონიო“, „თუ რამე დაგჭირდება, დამირეკე“, „ის ახლა უკეთეს ადგილასაა“. მე ვუქნევდი თავს ისე, რომ სიტყვებს თითქმის ვეღარ ვგრძნობდი.
მერე დავინახე დანიელი კართან, სადაც ბოლო თანაგრძნობის მიღებას აგრძელებდა.
და მერე ჩემთან მოვიდა.
იგი ჩუმი სიზუსტით მოდიოდა, სახე უძრავი ჰქონდა, როგორც კაცს, რომელმაც უკვე ყველაფერი გადაწყვიტა და მხოლოდ შესაფერის მომენტს ელოდება, რომ გამოაცხადოს.
„ანტონიო,“ — მშვიდად თქვა.
ეს იყო პირველი შემთხვევა, როცა მთელი დღის განმავლობაში პირდაპირ მომმართა.
„უნდა ვილაპარაკოთ.“
მის ხმაში სითბო არ ყოფილა. არც საერთო გლოვა. არც ნანახის გააზრება. ეს იყო ხმა იმ ადამიანის, რომელიც პრაქტიკულ საქმეს აგვარებს, თითქოს ოფისში თანამშრომელს უხმობს. მაინც მივყევი, რადგან სხვა არაფერი მრჩებოდა ძალა.
მოვშორდით დარჩენილ მგლოვიარებს და გვერდითა დერეფანში გავჩერდით, ძველ ხის საკურთხეველთან, რომელსაც მტვრისა და გასაპრიალებლის სუსტი სუნი ასდიოდა. ვიტრაჟებიდან ფერადი სინათლე იატაკზე ეცემოდა. წამით ვიფიქრე, იქნებ ახლა მაინც რამე ღირსეული ეთქვა. რამე ლაურაზე. რამე იმაზე, როგორ უნდა გაგვეგრძელებინა ცხოვრება.
მაგრამ მან ის სიტყვები თქვა, რომლებიც არასდროს დამავიწყდება.
„ოცდაოთხი საათი გაქვს, რომ ჩემი სახლიდან წახვიდე.“
სიტყვები არ ამოფრქვეულა. ისინი ცივი საბოლოოობით დაეცა, როგორც მოსამართლის განაჩენი.
მის ხმას ერთი ტონითაც არ აუწევია. ბრაზი არ ეტყობოდა — მხოლოდ მშვიდი, მიზანმიმართული ბრძანება იმ დღეს, როცა ჩემი ქალიშვილი დავკრძალეთ. თვალები უცვლელი, დაშორებული ჰქონდა. ისე ლაპარაკობდა, როგორც კაცი, რომელიც ხელშეკრულებას ასრულებს.
რაღაც მკვეთრად ჩამეყარა გულმკერდში. ეს ზუსტად შოკი არ ყოფილა. დანიელის სისასტიკე არასოდეს ყოფილა ხმაურიანი; ყოველთვის გლუვი, ზომიერი და გააზრებული იყო. მაგრამ, მიუხედავად იმისა, რომ ვიცოდი, ვინ იყო, მაინც მიჭირდა დაჯერება, რომ სწორედ იმ მომენტში გადაწყვეტდა ჩემს დევნას.
ლაპარაკი განაგრძო, თითქოს წინასწარ ჰქონდა ნასწავლი.
„სახლი იურიდიულად ჩემია,“ — თქვა ფაქტივით. „ადგილი აღარ მყოფნის. ახლა რთულ სიტუაციებს ვერ გავუმკლავდები. ეს არ არის კარგი ჩემთვის და არც წინსვლისთვის. ჯობს, სხვა საცხოვრებელი იპოვო.“
არ დაყოვნებულა. არც შეხუვლია. არც ბოდიში მოუხდია.
ფრთხილად შევხედე. ძვირად ღირებული კოსტიუმი. გაპრიალებული ფეხსაცმელი. საათი, რომელიც ჩემს მანქანაზე მეტად ღირდა. წარბებს შორის მცირე ნაოჭი, იმდენად გამოთვლილი, რომ მასდამი თანაგრძნობა გაეღვიძებინა, მაგრამ ზედმეტად არ „დამტვრეულიყო“. გამახსენდა ვახშმები იმავე სახლში — იმ სახლში, რომელსაც ახლა მთლიანად ირჩევდა თავისად — ლაურა მაგიდის გაღმა იცინოდა, მისი თვალები კი დაძაბულად ცეცავდა ჩვენ შორის, როცა ურთიერთობა იძაბებოდა.
ყელში ჯახირივით შემება კვანძი. შეიძლება ეს ბრაზი იყო. შეიძლება გლოვამ უფრო ცივ რამედ გადაიქცა. მაგრამ ყვირილად არ ამოსულა.
გავუღიმე.
უბრალოდ პატარა ღიმილი. თითქმის შეუმჩნეველი. არც დამცინავი. არც გამომწვევი. ის ღიმილი მისთვის არ ყოფილა — ჩემთვის იყო, თითქოს ჩუმად შემახსენებდა, რომ ჯერ კიდევ მქონდა საკუთარ თავზე კონტროლი, მიუხედავად იმისა, რომ ამდენი რამ უკვე წამართვეს.
„გასაგებია,“ — ჩუმად ვუთხარი.
არ შევეწინააღმდეგე. არ შევახსენე, რამდენი წელი ვიცხოვრე იქ, ლაურას დახმარებით. არც იმ ღამეებზე მითქვამს, როცა მათ შვილთან ვრჩებოდი, როცა ისინი მოგზაურობდნენ. არც იმ ფულზე, რაც ჩავდე მაშინ, როცა ის ჯერ კიდევ ახალგაზრდა ამბიციური კაცი იყო და ჯიბეებიც ცარიელი ჰქონდა. არ მითქვამს არც ხელშეკრულებებზე, არც შეხვედრებზე, არც ხელმოწერებზე, არც მსხვერპლზე.
უბრალოდ დავუქნიე თავი.
იმ საღამოს სახლი უკანასკნელად დავიბრუნე თვალებით.
ლაურას გარეშე ის ცარიელი ჩანდა. თითქოს მისი არყოფნა თვითონ კედლებიდანაც გამოეცალა და მხოლოდ ავეჯი და ფოტოები დარჩენილიყო იმ სივრცეში, რომელიც აღარ ეკუთვნოდა არც ერთს. როცა მის ოთახს ჩავუარე, კარი ნახევრად ღია იყო. შევჩერდი, ხელი კარის ჩარჩოზე დავდე და შევხედე საწოლს, რომელშიც მოზარდობისას ეძინა და რომელიც ახლა დალაგებული და ხელუხლებელი იდგა.
თითქოს ისევ მესმოდა მისი ხმა: „მამა, რატომ აკაკუნებ ორჯერ? ხომ გითხარი, შემოდი-მეთქი.“
შიგნით შევედი და მდუმარედ ვიდექი. მისი სუნამო ჯერ კიდევ ნაზად ტრიალებდა ჰაერში, სარეცხის და თაროზე მდგომი წიგნების ძველი ქაღალდის სუნთან ერთად. მაგიდაზე იდო ლაურასა და დანიელის ჩარჩოში ჩასმული საქორწინო ფოტო — მისი ღიმილი ნათელი, მისი პოზა ამაყი. საწოლის გვერდით პატარა ფოტოც იდო: რვა წლის ლაურა, რომელიც ზღვაზე ჩემს მხრებზე იჯდა, ხელები ფრთებივით ფართოდ გაეშალა. ფრთხილად ავიღე.
მერე, ჩემს ოთახში, პატარა ჩემოდანი გამოვიღე. მხოლოდ აუცილებელი ჩავდე — ტანსაცმელი, წინდები, საცვლები, სვიტერი, რომელიც ერთხელ ლაურამ მიყიდა, რადგან, მისი ხუმრობით, მის ბიზნეს-ღონისძიებებზე „რაღაც მოწესრიგებული“ მეც მჭირდებოდა. დავამატე ჩემი დოკუმენტები, რომლებსაც ყოველთვის საქაღალდეში ვინახავდი: პირადობა, საბანკო ქაღალდები, რამდენიმე ხელშეკრულება.
მერე თავზე ის ძველი სანაპიროს ფოტო დავდე.
ყველაფერი დანარჩენი — ავეჯი, წიგნის თაროები, გაცვეთილი სავარძელი, რომელშიც ვკითხულობდი ხოლმე, როცა ის და დანიელი ტელევიზორს უყურებდნენ, სამზარეულოს ხელსაწყოები, რომლებიც მაშინ ვიყიდე, როცა პირველად გადავედი იქ ბავშვის დასახმარებლად — მნიშვნელობა აღარ ჰქონდა. ეს ყველაფერი მხოლოდ ტვირთი იყო და არაფრისთვის მინდოდა ბრძოლა.
გამგზავრებამდე საწოლი გავასწორე. ჩვევა იყო, ალბათ. მერე სამზარეულოში გავედი და სახლის გასაღებები მაგიდაზე დავდე. ხესთან შეხების პატარა, მკვეთრი ხმა ოთახში გაისმა და ცარიელ სივრცეში გაიჭრა.
კართან შეჩერდი და ერთხელ კიდევ მოვავლე თვალი ირგვლივ. სახლი ბნელდებოდა, მხოლოდ დერეფნის პატარა ნათურა ანათებდა. კედელზე ოჯახური ფოტოები ეკიდა — ლაურა მათ შვილთან ერთად, დანიელი კამერას უღიმოდა, სამივე ნაძვის ხესთან. რამდენიმე ძველ ფოტოში მეც ვიყავი, გვერდზე მიყენებული, როგორც მეორეხარისხოვანი პერსონაჟი.
„ნახვამდის, ჰიჯა,“ — ჩავჩურჩულე. „ვიმედოვნებ… სადაც არ უნდა იყო, ამ ნაწილს აღარ ხედავ.“
მერე გარეთ გავედი, კარი დავხურე და წავედი.
იმ ღამეს სადგურთან ახლოს, უბრალო ჰოსტელში გავათიე. ოთახი ვიწრო იყო, ლეიბი თხელი, მაგრამ თეთრეული სუფთა იყო და ფანჯრიდან ლიანდაგები ჩანდა. როცა მატარებელი ჩაივლიდა, მინები ოდნავ ცახცახებდა. სიბნელეში ვიწექი და ყველაფერზე ვფიქრობდი, რაც ასე სწრაფად დავკარგე — ჩემს ქალიშვილზე, სახლზე, ოჯახური კავშირის იმ მყიფე გრძნობაზე, რომლის შენარჩუნებასაც ამდენად ვცდილობდი.
დანიელს ეგონა, რომ გაიმარჯვა. ფიქრობდა, რომ შემარცხვინა და მისი ცხოვრებიდან ამომშალა.
რაც არ იცოდა იყო ის, რომ თავიდანვე მისი კომპანიის ჩუმი პარტნიორი ვიყავი.
ძილი მხოლოდ ფრაგმენტებად მოდიოდა. გლოვა ადვილად არ ისვენებს. ის იმეორებს მეხსიერებებს, სანამ დაღლა საბოლოოდ არ ჩაგაძინებს.
როცა გამეღვიძა, ფერმკრთალი დილის სინათლე ფარდებში ჭრიდა. რამდენიმე წამი იმ ნახევრადფხიზელ მდგომარეობაში ვიყავი, სანამ ტკივილი ისევ დამიბრუნდებოდა.
მერე ისევ დამეცა.
ლაურა აღარ იყო.
ნელა წამოვჯექი და ჩემოდანზე დადებულ ფოტოს შევხედე. მისი ღიმილი. ჩემი ახალგაზრდა სახე. ჩემი ხელები მის ტერფებს იჭერდნენ, თითქოს მსოფლიოში ყველაზე ძვირფასი არსება ყოფილიყო.
„ყველაფერი გავაკეთე, რაც შემეძლო,“ — ჩავილაპარაკე.
ჰოსტელის საერთო ოთახში უბრალო საუზმის შემდეგ სადგურის მოპირდაპირე კაფეში გადავედი. ყავა შევუკვეთე და ფანჯარასთან დავჯექი. გარეთ ცხოვრება ისე მიდიოდა, თითქოს არაფერი მომხდარა — ხალხი სამსახურში გარბოდა, ავტობუსები ჩერდებოდა, ვიღაც ძაღლს ასეირნებდა, თინეიჯერი ტელეფონზე იცინოდა. უცნაური იყო, როგორი ნორმალური შეიძლება ჩანდა სამყარო მაშინ, როცა შენი ცხოვრება უკვე შუაზე იყო გახლეჩილი.
ტელეფონი შევამოწმე. შეტყობინებები იყო მეგობრებისგან, ერთი ბიძაშვილისგან და ყვავილების მაღაზიისგანაც კი, რომელიც ადასტურებდა მიწოდებას — ალბათ უკვე დაგვიანებით ჩასულს სასაფლაოზე.
არცერთს არ ვუპასუხე.
ამის ნაცვლად, იურისტის ნომერს გადავავლე ხელი.
ეს იმპულსური არ ყოფილა. სიმართლე წლების წინვე იყო დადებული შეხვედრებში, რომლებსაც დანიელი ესწრებოდა ისე, რომ სინამდვილეში ყურადღებასაც არ აქცევდა, და ხელს აწერდა დოკუმენტებს ისე უდარდელად, როგორც კაცი, რომელსაც ჰგონია, რომ დეტალებს მნიშვნელობა არ აქვს. მე ჩრდილში ვრჩებოდი, რადგან ლაურას მშვიდობა უნდოდა და არა კონფლიქტი. ხშირად მეუბნებოდა: „მამა, გთხოვ, ეს ნუ გაართულებ. ის ცდილობს. უბრალოდ სტრესშია. მე მოვაგვარებ.“
მის სურვილს სიცოცხლეში ვცემდი პატივს.
მაგრამ ახლა ლაურა აღარ იყო.
ამიტომ დავრეკე.
„ანტონიო,“ — მითხრა იურისტმა თბილად და გაკვირვებით. „სწორედ შენთან დარეკვას ვაპირებდი. ლაურას ამბავი გავიგე. ძალიან ვწუხვარ.“
„მადლობა,“ — ვუთხარი. „ვაფასებ ამას.“
მცირე პაუზა ჩამოვარდა.
„რა გჭირდებათ?“ — იკითხა.
ყავას დავხედე, ზედ ორთქლი ნელა ადიოდა.
„კომპანიის სტრუქტურის გადახედვა მინდა,“ — ჩუმად ვთქვი. „და მგონი დროა, დანიელს რაღაცები გავახსენოთ, რაც, როგორც ჩანს, დაავიწყდა.“
ერთი კვირის შემდეგ, იმავე კაფეში ყავას რომ ვსვამდი, დანიელს ტელეფონმა დაურეკა.
რა თქმა უნდა, იქ არ ვყოფილვარ, მაგრამ ზუსტად შემეძლო მისი წარმოდგენა — როგორ ჩაიდებდა ხელს ჯიბეში, შეამოწმებდა ზარს და დამაჯერებელი თავდაჯერებით უპასუხებდა კაცივით, რომელიც ელის, რომ ყველაფერი მის ნებას დაემორჩილება.
ალბათ ჩვეულებრივ საქმეს ეგონა. ხელმოწერას. შეხვედრას. რამე უმნიშვნელოს.
მაგრამ სანაცვლოდ მოისმინა სიტყვები, რომლებმაც მის სახეზე ფერი სრულიად გააცალა.
იურიდიულმა ფირმამ პირდაპირ უთხრა.
„ბატონო მარტინეს,“ — უთხრეს მას, — „მომავალი რესტრუქტურიზაცია უმრავლესობის აქციონერის ხელმოწერას საჭიროებს. კომპანიის ჩანაწერების მიხედვით, ბატონ ანტონიო გარსიას ბიზნესის ოთხმოცდაოთხი პროცენტი ეკუთვნის.“
წარმოვიდგენ იმ სიჩუმეს, რაც მოჰყვებოდა.
მერე პანიკას.
ნამდვილ პანიკას — იმას, რომელიც კუჭის სიღრმიდან იწყება და ყელამდე ამოდის. ის დაიწყებდა კონტრაქტებში ძიებას, რომლებიც ხელმოუწერლივით ჰქონდა ჩავლებული; ძველ წერილებს გადახედავდა, რომლებსაც ყურადღება არ მიუქცევია; დოკუმენტებს, რომლებიც ეგონა, არასოდეს გამოიყენებოდა. მაგრამ ყველაფერი იქ იყო. ეტაპობრივი გადაცემები. პირობები. პუნქტები. ყოველი დოკუმენტი — კანონიერი, მკაფიო და უარყოფის შესაძლებლობის გარეშე.
ეს იყო დანიელის შეცდომა. ჩუმად ყოფნას სისუსტედ თვლიდა. რადგან იშვიათად ვლაპარაკობდი, ეგონა, რომ ვერ ვიგებდი. ხანდაზმულ კაცს ხედავდა სტუმრების ოთახში, შვილიშვილთან მოთამაშე ბაბუას — არა იმას, ვინც მისი ოცნება დააფინანსა მაშინ, როცა არავინ სხვამ არ გააკეთა.
დაავიწყდა, რომ ვაკვირდებოდი. რომ მახსოვდა.
იმ დღის მეორე ნახევარში მან დამირეკა.
ეკრანზე მისი სახელი გამოჩნდა.
ერთი წამით ვიფიქრე, დაერეკა და მხოლოდ ზარი მეწყვიტა. ცოტა ხანს მაინც ეცადა საკუთარ შიშთან მარტო დარჩენას. მაგრამ მე არასოდეს ვიყავი კაცი, რომელსაც სხვების ნგრევის ყურება სიამოვნებდა, თუნდაც ამის ღირსი ყოფილიყვნენ. ამიტომ ვუპასუხე.
„გისმენ, დანიელ.“
მის ხმაში აღარ დარჩენილა თავხედობა.
„ანტონიო,“ — თქვა დაძაბულად და უხეშად. „უნდა ვილაპარაკოთ.“
რამდენად სწრაფად იცვლება ყველაფერი.
შევთავაზე, შეხვედროდა პატარა ოფისში, რომელსაც ზოგჯერ ვიყენებდი — მოკრძალებულ ოთახში, რომელიც საცხობის ზემოთ მდებარეობდა, ხის მაგიდითა და ორი სკამით. ნეიტრალური ადგილი. არა მისი სახლი. არც ჩემი ყოფილი სახლი. უბრალოდ ფაქტების ადგილი.
როცა შევიდა, შეცვლილი ჩანდა. ძვირად ღირებული კოსტიუმი ისევ ეცვა, მაგრამ სიმშვიდე აღარ ჰქონდა. თმა ოდნავ არეული იყო. თვალების ქვეშ მუქი წრეები გამოჩენოდა. სკამზე ისე ჩაჯდა, თითქოს დარწმუნებული არ ყოფილიყო, გაუძლებდა თუ არა.
„მადლობა, რომ შემხვდი,“ — თქვა, მზერა ბოლომდე ვერ ამოწია.
„დაკრძალვაზე ამდენი თავაზიანობა არ გამოგიჩენია ჩემთვის,“ — მშვიდად ვუპასუხე. „ამჯერად მე გადავწყვიტე, როდის და სად ვილაპარაკებდით.“
შეკრთა.
„მე…“ — ჩაყლაპა. „ძალიან დიდ სტრესში ვიყავი. სწორად არ ვფიქრობდი.“
„სტრესი არ ცვლის, ვინ ვართ,“ — ვუთხარი. „ის მხოლოდ გვაჩენს.“
ის საკუთარ აკანკალებულ ხელებს უყურებდა.
„შეცდომები დავუშვი,“ — ჩაილაპარაკა. „ვიცი. გადატვირთული ვიყავი და ლაურას შემდეგ… რაღაცაზე კონტროლი მჭირდებოდა. სახლი, კომპანია, მე…“
სიტყვები დაეკარგა.
ჩუმად ვუყურებდი. გასაკვირად, სიძულვილი არ მიგრძვნია. მეგონა, აუცილებლად ვიგრძნობდი. ვფიქრობდი, რომ შურისძიება მინდოდა, რომ მსურდა ყველაფერი ისე წამერთმია მისგან, როგორც ის ცდილობდა ჩემგან წაღებას. მაგრამ როცა მომენტი დადგა, რასაც ვგრძნობდი, უფრო ჩუმი და მძიმე რამ იყო: გულგატეხილობა. არა მხოლოდ იმიტომ, რომ მატკინა, არამედ იმიტომ, რომ არასდროს გაუგია, რა ეძლეოდა.
მას ლაურა მისცეს. სიყვარული. ნდობა. მხარდაჭერა.
და მან ყველაფერი ისე მიიღო, თითქოს მის კუთვნილებად მიაჩნდა.
„იცი, რატომ ხარ აქ,“ — ვუთხარი.
თავი დაუქნია.
„იურისტებმა მითხრეს…“ — დაიწყო. „მითხრეს, რომ შენ… რომ შენ ფლობ—“
„ოთხმოცდაოთხ პროცენტს,“ — დავასრულე. „დიახ.“
თვალები გაუფართოვდა.
„არ ვიცოდი,“ — თქვა. „ვფიცავ, არ ვიცოდი. მეგონა, რომ ჩვენ…“
„შენ გეგონა, რომ შენი იყო,“ — მშვიდად შევაწყვეტინე. „რადგან შენ მართავდი. იმიტომ, რომ სახლებზე, ინტერვიუებში, ჟურნალებში შენი სახელი ჩნდებოდა. შენ იფიქრე, რომ რაღაცის სახე იყო მისი მფლობელობა.“
ცოტა უკან გადავიხარე.
„როცა თავიდან დაიწყე, მხოლოდ იდეა და უზარმაზარი ვალი გქონდა. ბანკებმა უარი გითხრეს. ინვესტორებმა გაცინეს. ბინძურ და გადაღლილ მდგომარეობაში ბრუნდებოდი სახლში, და ლაურა ჩემთან მოდიოდა.“
იმ ღამეს ძალიან მკაფიოდ მახსოვდა — ლაურა ჩემს სამზარეულოს მაგიდასთან, საქაღალდით ხელში, სახეზე იმედისა და შიშის ნარევით.
„მან მითხრა: „მამა, მას მხოლოდ ერთი შანსი სჭირდება. მას რაღაც ნამდვილი აქვს, უბრალოდ ვინმემ უნდა დაიჯეროს. გთხოვ.““
დანიელს თვალებში შევხედე.
„მე არ დაგხმარებივარ შენი გულისთვის,“ — ვუთხარი. „ამისთვის ლაურასთვის გავაკეთე.“
გავაგრძელე.
„საწყისი დაფინანსება მე მივეცი. იურიდიული რისკი მე მივიღე. დავთანხმდი, ჩრდილში დავრჩენილიყავი, რადგან შენ ამბობდი, რომ კიდევ ერთი საჯარო სახელი ინვესტორებს „დააბნევდა“ და „ბრენდს გაართულებდა“. დავთანხმდი. ჩემი სახელი ინტერვიუებში, სოციალურ მედიაში და ჟურნალების სტატიებში არ ჩნდებოდა, სადაც შენ საკუთარ თავს თვითნაკეთ კაცად წარმოაჩენდი.“
შეიშმუშნა.
„მაგრამ კონტრაქტი,“ — ვთქვი, „სრულიად მკაფიო იყო. შენ ხელი მოაწერე. იურისტებმა ყველაფერი ხაზ-ხაზით აგიხსნეს. შენ იცოდი. უბრალოდ გადაწყვიტე დავიწყება, რადგან ასე გქონდა ხელსაყრელი.“
სახეზე ხელი ჩამოისვა.
„მე მეგონა…“ — დაბნეულად, ცარიელი სიცილით თქვა. „მე მეგონა, ლაურასთვის უბრალოდ მეხმარებოდი. ჩვენთვის. არასდროს წარმომედგინა…“
„არა,“ — ვუთხარი. „შენ ვერასდროს წარმოიდგენდი, რომ კუთხეში მდგარი ჩუმი მოხუცი შეიძლება ის ყოფილიყო, ვინც სინამდვილეში ძალაუფლებას ფლობდა.“
ჩვენ შორის სიჩუმე ჩამოწვა. ქვემოთ საცხობი ჩვეულებრივ ცხოვრებას აგრძელებდა — ჭურჭლის ხმა, ხმების ჩურჩული, სიცილი.
„შურისძიებისთვის არ შემხვედრივარ, დანიელ,“ — ბოლოს ვთქვი.
თავი ასწია, გაოცებულმა.
„არა?“
„მე შურისმაძიებელი კაცი არ ვარ,“ — ვუთხარი. „შურისძიება რომ მნდომოდა, აქ ასე მშვიდად არ ვიჯდებოდი. იურისტებს მივცემდი საქმის გაკეთებას და ვუყურებდი, როგორ ინგრეოდა ყველაფერი.“
მძიმედ ჩაყლაპა.
„მაშინ რა გინდა?“
დავფიქრდი.
რაც მინდოდა, ლაურა იყო. მაგრამ ეს შეუძლებელი იყო.
მინდოდა წლების ტვირთი წასულიყო. მინდოდა ის შიში, რომელიც მის სახეზე ჩნდებოდა, როცა დანიელს ამართლებდა, გამქრალიყო. მინდოდა, აღარასოდეს დავმდგარიყავი მის კუბოსთან.
მაგრამ ცხოვრება ამ რამეებს არ აბრუნებს.
„რაც მინდა,“ — ნელა ვთქვი, „არის პატივისცემა. არა ჩემთვის. მისი ხსოვნისთვის. იმ მსხვერპლისთვის, რომელიც გაიღო შენ რომ ეს კაცი გამხდარიყავი.“
ხელები მაგიდაზე დავკარი.
„კომპანიას გადავაწყობ. კანონიერად. გამჭვირვალედ. როგორც თავიდანვე უნდა ყოფილიყო. იქნება აუდიტები. ზედამხედველობა. დაცვა იმ თანამშრომლებისთვის, რომლებსაც შენი ხასიათის გამო წლების განმავლობაში უწევდათ ჩუმად ტანჯვა, რადგან სამსახურის დაკარგვა ეშინოდათ.“
დაიწყო წინააღმდეგობის გაწევა.
„ვცდილობდი, სამართლიანი ვყოფილიყავი,“ — სუსტად თქვა.
„დანიელ,“ — მტკიცედ, მაგრამ მშვიდად ვუთხარი, — „ეს არ არის ისტორიის გადაკეთების დრო. ორივემ ვიცით, როგორ ექცეოდი ხალხს.“
თვალი ჩაუწია.
„შენ კომპანიაში დარჩები,“ — გავაგრძელე. „შენ მის ოპერაციებს იცნობ. მნიშვნელოვანი კავშირები გაქვს. არ ვაპირებ ყველაფრის გადაყრას მხოლოდ ბრაზის გამო. მაგრამ შენი უფლებამოსილება შემცირდება. საბჭოს დაექვემდებარები. შენი ხმა აღარ იქნება საბოლოო. პასუხისმგებლობა გექნება.“
ის ისე მიყურებდა, თითქოს პირველად მხედავდა.
„და თუ უარს ვიტყვი?“
თავი გავაქნიე.
„ეს მოლაპარაკება არ არის. ეს ისაა, რომ აღარ გავანადგურებ იმ ძალით, რომელიც წლების წინ ასე უგულებელყოფილად მომანდე, რადგან დარწმუნებული იყავი, რომ ამას მნიშვნელობა არ ექნებოდა.“
ღრმად ამოისუნთქა და უკანასკნელი წინააღმდეგობაც დაიცალა.
„შენი წყალობა არ მეკუთვნის,“ — ჩუმად თქვა.
„არა,“ — ვუპასუხე. „არ გეკუთვნის. მაგრამ ეს შენთვის არაა.“
ლაურაზე ვფიქრობდი ისევ — მის იმედზე, მის ჯიუტ რწმენაზე, რომ ადამიანები უკეთესები შეიძლებოდა გამხდარიყვნენ, თუ დროს მისცემდი.
„მის ხსოვნაში,“ — ვთქვი, — „მოგცემ შანსს, გახდე ის კაცი, რომელსაც ის ყოველთვის ხედავდა.“
შემდეგ თვეებში კომპანია შეიცვალა.
დავიქირავეთ გარე აუდიტორები — სერიოზული ადამიანები, რომლებსაც არ აინტერესებდათ, ვის გააღიზიანებდნენ. მათ ზუსტად ის აღმოაჩინეს, რასაც ველოდი: ძალაუფლების ბოროტად გამოყენება, უყურადღებო ხარჯვა, ის ტიპის ქცევა, რომელიც ვითარდება მაშინ, როცა ვინმეს ჰგონია, რომ ვერავინ შეეკამათება. არაფერზე საკმარისი არ ყოფილა ციხისთვის, მაგრამ საკმარისი იყო მასშტაბური ცვლილებისთვის.
ნელ-ნელა თანამშრომლები მოეშვნენ. თავიდან ვფიქრობდნენ, რომ მხოლოდ ფორმალური ფიგურა ვიყავი — მოხუცი კაცი, რომელსაც ზოგჯერ ლობიში ხედავდნენ, ლაურასთან ერთად სადილობისას ან შვილიშვილისთვის სათამაშოს რომ მიაქვს. მაგრამ როგორც კი პოლიტიკა შეიცვალა, აგრესიული მენეჯერები შეიცვალნენ, ხელფასები უფრო სამართლიანად გაიცა და კონტრაქტები პატივისცემით დაიდო, ატმოსფეროც ნელ-ნელა სხვანაირი გახდა.
თითოეულ განყოფილებას პირადად ვესტუმრე. არა როგორც ტირანი. არა როგორც მხსნელი. უბრალოდ როგორც უმრავლესობის აქციონერი, რომელიც ბოლოს და ბოლოს ჩრდილიდან გამოვიდა. ვუსმენდი. ჩანაწერებს ვაკეთებდი. საკითხებს საბჭომდე მივქონდი.
მარკეტინგის განყოფილებაში ახალგაზრდა ქალმა იფიქრა, სანამ ვკითხავდი, ჰქონდა თუ არა რაიმე შენიშვნა. კოლეგები ნაზად უბიძგებდნენ. ხელები ნერვიულად მოისრისა.
„უბრალოდ…“ — თქვა მან. „როცა ბატონ მარტინესს ბრაზი ერეოდა, ძალიან ძნელი იყო. ყვიროდა. ბევრს. არასოდეს ვიცოდით, რომელ მხარეს ვიდექით.“
გარშემო მიმოიხედა, თითქოს მის გამოჩენას ელოდა.
„გესმით,“ — ვუთხარი მას. „მადლობა, რომ თქვით. ეს აღარ იქნება მისაღები — არც მისგან, არც არავისგან.“
და ნამდვილად ასე ვფიქრობდი.
დანიელიც შეიცვალა, თუმცა უფრო ნელა. თავიდან ყველა ცვლილებას ეწინააღმდეგებოდა. სიამაყე ადვილად არ ნებდება. მაგრამ დროთა განმავლობაში აფეთქებები ნაკლებად გახშირდა. შეხვედრებზე უფრო მეტს უსმენდა. ნაკლებს ლაპარაკობდა. ზოგჯერ კითხვებსაც სვამდა იმის ნაცვლად, რომ ეჩვენებინა, თითქოს უკვე იცოდა პასუხები.
გლოვა ადამიანებს ფუნდამენტამდე შლის. ზოგი მკაცრდება. ზოგი უფრო გააზრებული ხდება. ჯერაც არ ვიცი, დანიელი რომელი გახდა. ალბათ ორივე.
ჩვენ მეგობრები არასდროს გავმხდარვართ. ეს ორივესთვის ზედმეტად დიდი ტყუილი იქნებოდა. მაგრამ რაღაც უცნაური თანაცხოვრება ვიპოვეთ — არა სიყვარულით, არამედ ერთსა და იმავე ქალზე სიყვარულით.
შემოსავლის ნაწილით — იმ შემოსავლის, რომლის მართვაც ბოლოს და ბოლოს შემეძლო — ორგანიზაცია დავაფუძნე.
უბრალოდ დავარქვი: „ლაურა“.
არა „ლაურა ფონდი“. არა რაიმე გადაჭარბებული სათაური. უბრალოდ მისი სახელი.
პირველად, როცა საოფისე მინის კარზე მისი სახელი დავინახე, იმაზე ძლიერად იმოქმედა, ვიდრე ველოდი. მისი სახელი, მარტივი და თვალსაჩინო, მეჩვენა, როგორც სამყაროში მისი ჩაჭედების გზა, რათა აღარასოდეს წაეშალათ.
მისია უბრალო, მაგრამ პირადად ჩემთვის ძალიან მნიშვნელოვანი იყო. ვეხმარებოდით ადამიანებს, რომლებსაც კარგი იდეები ჰქონდათ, მაგრამ კაპიტალსა და კავშირებზე ხელი არ მიუწვდებოდათ. მაგრამ კიდევ ერთ რამესაც ვუჭერდით მხარს, რაც ბიზნეს-გეგმებში იშვიათად ჩნდება.
ვუჭერდით მხარს მშობლებს.
მშობლებს, რომლებმაც ყველაფერი გაიღეს — დრო, ფული, ენერგია, ჯანმრთელობა — შვილების წარმატებისთვის და მერე გვერდზე გადაიდო ან დაივიწყეს. მშობლებს, რომელთა მსხვერპლიც არასდროს ჩანს სათაურებში. მშობლებს, რომლებიც დივანზე სძინავთ, რათა შვილები უკეთეს სკოლებთან ახლოს ცხოვრობდნენ, რომლებიც ერთ თვე კიდევ სწავლის ფულის გადასახდელად საჭმელს იკლებენ.
ყოველ პროექტს მკაფიო პირობები ჰქონდა: პატივისცემა, ეთიკა და აღიარება.
არა ბუნდოვანი „მადლობა“ სოციალურ ქსელში. რეალური კონტრაქტული დაცვა. წერილობითი აღიარება. მტკიცებულება, რომ წარმატების უკან მდგომი უხილავი ხელები აღარ წაიშლებოდა.
ჩვენი პირველი საქმე ახალგაზრდა ქალი, ნადია იყო.
ის ლეპტოპით მოვიდა, მის უკან კი დაღლილი გამომეტყველების მამა მიჰყვებოდა. მისი ხელები მთელი ცხოვრების შრომისგან უხეში იყო. ტანსაცმელი სუფთა ეცვა, მაგრამ გაცვეთილი. ნადიამ სწრაფად ილაპარაკა თავის აპლიკაციაზე, გეგმაზე, პროგნოზებზე. მამამისი კუთხეში ჩუმად იჯდა.
როცა დაამთავრა, მას შევხედე.
„და თქვენი როლი რა არის?“ — რბილად ვკითხე.
სირცხვილით გაიღიმა.
„მე მხოლოდ მძღოლი ვარ,“ — თქვა. „შეხვედრებზე ვაკითხავ, როცა შემიძლია. და… ცოტა ფულიც ჩავდე. ცოტა. ჩემი ფურგონი გავყიდე.“
ნადიამ მკვეთრად შემობრუნდა.
„მამა,“ — ჩურჩულით თქვა. „შენ მითხარი, რომ იმიტომ გაყიდე, აღარ მჭირდებოდა-მეთქი.“
ის ისეთი ღიმილით შეხედა, რომელსაც მაშინვე ვიცანი.
„არ მინდოდა, დანაშაულის გრძნობა გქონოდა,“ — თქვა მან.
გულმკერდი შემეკუმშა.
მისი პროექტი დავაფინანსეთ. მაგრამ მისმა წვლილმაც პირდაპირ კონტრაქტში აისახა — არა როგორც წყალობა, არა როგორც სქოლიო, არამედ როგორც ფორმალური ინვესტიცია. იმ დღეს, როცა ხელი მოაწერეს, ნადიამ მამასთან ახლოს გადაინაცვლა და ხელი ჩაჰკიდა.
„ახალ ფურგონს გიყიდი,“ — ცრემლებით თქვა. „უკეთესს.“
მან ნაზად გაიცინა და თავი გააქნია.
„უბრალოდ, შემდეგ შეხვედრაზე დროზე მიყვანა შეძლე,“ — თქვა. „საკმარისია.“
ასეთი ისტორიები მაძლევდა ძალას.
ლაურას მიერ დატოვებულ სიცარიელეს არ კურნავდა, მაგრამ ფორმას აძლევდა. ტკივილს მიმართულებად აქცევდა.
ზოგჯერ, გვიან საღამოს, როცა ყველა უკვე წასული იყო, მარტო ვიჯექი ოფისში, „ლაურაში“. ჩემს მაგიდაზე ორი ფოტო იდგა. ერთში ის რვა წლის იყო, ჩემი მხრებზე, სანაპიროზე. მეორეში — გამოსაშვები დღე, ხელი ჩემს მხარზე ჰქონდა შემოხვეული, ქუდი გვერდზე გადახროდა და ნათლად იღიმოდა.
ზოგჯერ მას ველაპარაკებოდი.
„დღეს კიდევ ერთი პროექტი დავამტკიცეთ,“ — ჩავჩურჩულებდი. „ერთმა მარტოხელა დედამ სახლი დააგირავა, რომ მის შვილს საცხობი გაეხსნა. ამჯერად საკუთრების დოკუმენტებში მისი სახელიც ჩავწერეთ. შენ მოგეწონებოდა.“
ან:
„დანიელმა დღევანდელ შეხვედრაზე ხმა არ აუწევია. წარმოიდგენ? იქნებ, მართლა სწავლობს.“
არ ვიცი, ეს სიტყვები ვინმეს ესმის თუ არა. მე აღარ მჯერა დრამატული სასწაულების. მაგრამ მჯერა ექოსი. მჯერა იმის, რომ სიყვარული რჩება ჩვენს გადაწყვეტილებებში მაშინაც კი, როცა ადამიანი უკვე აღარ არის.
ხანდახან დანიელსა და მე ბიზნესგარეთაც გვხვდებოდა გზა. ერთხელ, თვეების შემდეგ, სასაფლაოზე შევხვდით. მე უკვე წამოვდიოდი. ის თეთრი შროშანებით მოდიოდა.
რამდენიმე ნაბიჯში შევჩერდით.
„გამარჯობა,“ — თქვა მან.
„გამარჯობა,“ — ვუპასუხე.
არც ხელის ჩამორთმევა. არც ჩახუტება. მხოლოდ ჩუმი გააზრება, რომ ორივე ხშირად ვსტუმრობდით იქ, რომ ორივე ვდგებოდით ერთი და იმავე საფლავის წინ, რომ ორივე ერთსა და იმავე სიჩუმეს ველაპარაკებოდით.
„როგორ მიდის კომპანია?“ — ვკითხე.
„სტაბილურად,“ — თქვა. „უკეთესად. ახალი სისტემები… აზრიანია.“ ცოტა ხანს გაჩერდა. „მადლობა, რომ არ გაანადგურეთ.“
„ეს შენთვის არ გამიკეთებია,“ — ისევ ვუთხარი.
თავი დაუქნია.
„ვიცი. ვცდილობ, ის კაცი გავხდე, როგორსაც ის ჩემში ხედავდა.“
„დაგაგვიანდა,“ — ვუთხარი. „მაგრამ მცდელობა მაინც სჯობს უმოქმედობას.“
მწარე, დაღლილი ღიმილი გაეპარა და საფლავისკენ გაემართა. მე აღარ გავყოლიე. ზოგი მომენტი კაცისა და მისი მოგონებების კუთვნილება უნდა იყოს.
რაც მე მრჩებოდა, საკუთარი რიტუალები იყო.
ყოველი კვირა დილით, ახალ ყვავილებთან ერთად სასაფლაოზე მივდიოდი. ხან ვარდები მიმქონდა, ხანაც ველური ყვავილები იმ ხანდაზმული ქალისგან, კუთხეში რომ ყიდდა. ლაურას საფლავის ქვას ვწმენდდი, გამხმარ ფოთლებს ვაცლიდი და ახლომდებარე პატარა სკამზე ვჯდებოდი. ვუყვებოდი კვირის ამბებს — ოჯახებს, რომლებსაც დავეხმარეთ, ოცნებებს, რომლებსაც მხარი დავუჭირეთ, იმ მცირე გზებს, რომლებითაც მისი სახელი ადამიანების ცხოვრებას ცვლიდა.
დროთა განმავლობაში იმ ბრაზმა, რომელიც დაკრძალვაზე მიტრიალებდა, გაგრილება დაიწყო. მთლიანად არ გამქრალა, მაგრამ რაღაც უფრო მტკიცედ და ნათლად გადაიქცა.
ხშირად უკან ვუბრუნდებოდი იმ ზუსტ მომენტს ეკლესიაში, როცა დანიელმა მითხრა: „ოცდაოთხი საათი გაქვს, რომ ჩემი სახლიდან წახვიდე.“
იმ დროს ეს განაჩენად მეჩვენა.
ახლა სხვანაირად ვხედავ.
დიახ, ეს იყო კარის დახურვა. მაგრამ იყო კარის გახსნაც — ერთის, რომლის გაღებაც მე თვითონაც მეშინოდა, ლაურას მშვიდობის სურვილის პატივისცემის გამო. მან მაიძულა იმ როლის შესრულება, რომელსაც დიდი ხანია ჩუმად ვასრულებდი: არა მხოლოდ მამა, არა მხოლოდ ბაბუა, არა მხოლოდ კაცი, რომელიც სკოლაში მიჰყავდა და ძილის წინ წიგნებს უკითხავდა.
მან გამხადა კაცი, რომელმაც ბოლოს და ბოლოს თავისი ძალა გამოიყენა.
ხალხს ძალაუფლება არასწორად ესმის. ჰგონიათ, ეკუთვნის იმას, ვინც ყველაზე ხმამაღლა ლაპარაკობს, ვინც ოთახს მართავს, ან ვინც სხვებს აშინებს. ნამდვილი ძალა უფრო ჩუმია. ის ცხოვრობს ხელშეკრულებებში, საკუთრებაში, იმ დარწმუნებულობაში, რომ ცვლილებისთვის ყვირილი არ გჭირდება.
ზოგჯერ მახსენდება დანიელისთვის ეკლესიაში რომ გავუღიმე.
ეს სისუსტე არ ყოფილა.
ეს იყო დარწმუნებულობა.
დარწმუნებულობა იმაში, რომ მის მიერ არასდროს ვყოფილვარ იმდენად უხილავი, რამდენადაც ეგონა. დარწმუნებულობა იმაში, რომ სიმართლე ისევ ამოდის ზედაპირზე, თუნდაც წლების განმავლობაში ჩუმად იყოს დამარხული. დარწმუნებულობა იმაში, რომ ისტორიები, რომლებსაც ადამიანები საკუთარ თავზე ყვებიან — თვითნაკეთი კაცი, ბრწყინვალე დამფუძნებელი, კარგი ქმარი — ბოლოს და ბოლოს პასუხს აბარებენ იმაზე, რაც მელნითაა დაწერილი და იმაზე, რაც კუთხეში ჩუმად მდგომმა ადამიანებმა დაინახეს.
მე ჩემი ქალიშვილი დავკარგე. ამას ვერაფერი შემიცვლის. ზოგი დღე გლოვას ისევ მოულოდნელად მოჰყავს — მაღაზიაში, როცა მის საყვარელ ბურღულეულს ვხედავ, ქუჩაში, როცა ვინმე ისე იცინის, როგორც ის იცინოდა, როცა ტელეფონი რეკავს და ერთი წამით სულელურად ვფიქრობ, რომ ეს შეიძლება ის იყოს.
მაგრამ რაღაცაც შევიძინე, და ეს საშინელ ფასად დამიჯდა.
მიზანი ვიპოვე.
ვიპოვე გზა, როგორ გამეგრძელებინა მისი სახელი არა მხოლოდ ქვის ქვეშ, არამედ როგორც რაღაც ცოცხალი — ისეთი, რაც სხვებს დაიცავდა.
დანიელმა თავისი ცხოვრების ყველაზე დიდი შეცდომა მაშინ დაუშვა, როცა იფიქრა, ერთი წინადადებით ჩემგან ყველაფერს წაშლიდა. ეგონა, სახლიდან გამოდევნა მისი ისტორიიდანაც გამოდევნიდა.
რაც ვერ გაიგო, იყო ის, რომ თავიდანვე იქ ვიყავი — არა როგორც დანამატი, არა როგორც ტვირთი, არამედ როგორც საფუძველი.
და საფუძვლების ამოძრობა ასე მარტივად არ ხდება.
ახლა, როცა ლაურას ოფისში ვზივარ და ქალაქის იქით მზის ჩასვლას ვუყურებ, შუშას ნარინჯისა და ოქროს ფერი რომ ადგება, ისეთ რამეს ვგრძნობ, რაც ადრე სამუდამოდ დაკარგული მეგონა.
არა ბედნიერებას. ეს სიტყვა ძალიან მსუბუქია.
მაგრამ სიმშვიდეს.
ჩუმ, არასრულყოფილ სიმშვიდეს, რომელიც გლოვისგან, მეხსიერებისგან, მოვალეობისგან და ერთი ჯიუტი სიმართლისგან იბადება:
პატივისცემა იშვიათად იკარგება ერთბაშად.
ის ნელა ირღვევა, განმეორებითი არჩევანების გამო.
და ზოგჯერ, თუ გაგვიმართლებს — ან საკმარისად ვიმედოვნებთ — გვაძლევენ შანსს, ის თავიდან ავაშენოთ, არა საკუთარი თავისთვის, არამედ იმ ადამიანებისთვის, რომელთა სიყვარულიც არ დაგვიმსახურებია და მაინც გვერგო.
ყავას ვსვამ, მის ფოტოს ვუყურებ და ვჩურჩულებ: „ჯერ კიდევ აქ ვარ, ჰიჯა. და შენც აქ ხარ.“







